Đối với khoa học thực nghiệm, ma quỷ thường bị xem như sản phẩm của trí tưởng tượng, của tâm lý bất ổn hay tàn dư mê tín của thời cổ đại. Triết học lại nhìn ma quỷ như biểu tượng của sự dữ, của mặt tối trong con người và thế giới. Tuy nhiên, hầu như mọi nền văn hóa và tôn giáo đều nhìn nhận rằng ngoài những gì mắt thấy được, vẫn có những sức mạnh vô hình tác động trên đời sống con người.

Trong Phật giáo, Đức Phật từng nói đến “Ma vương” như sức mạnh cám dỗ khiến con người chìm trong vô minh và dục vọng. Người Á Đông cũng nói đến “tâm ma”, “ma chướng” để diễn tả những sức mạnh kéo con người xa điều thiện.

Tin Mừng hôm nay đưa chúng ta bước vào cuộc đối đầu giữa Đức Giêsu và quyền lực sự dữ nơi miền Gađara. Sự xuất hiện của Đức Giêsu không chỉ để trừ quỷ, mà còn để giải thoát con người và đưa họ trở về với ánh sáng của sự sống.

1. Ma quỷ là một thực tại đối kháng với Thiên Chúa

Kinh Thánh không xem ma quỷ chỉ là biểu tượng luân lý, nhưng là một thực tại thiêng liêng chống lại Thiên Chúa và con người. Sách Khải Huyền cho thấy Satan vốn là thiên thần sa ngã vì phản nghịch Thiên Chúa (x. Kh 12,7-9). Ngay từ đầu sách Sáng Thế, con rắn đã xuất hiện như kẻ gieo nghi ngờ và cám dỗ, khiến con người đánh mất sự sống. Chuyện ông Gióp cho thấy sức tàn phá đáng sợ của ma quỷ.

Trong tiếng Hy Lạp, satanas là “kẻ đối kháng”, còn diabolos là “kẻ chia rẽ”. Hoạt động căn bản của ma quỷ là chia cắt con người khỏi Thiên Chúa, khỏi tha nhân và khỏi chính mình. Đức Giêsu cũng nhiều lần đối diện với ma quỷ: từ cơn cám dỗ trong hoang địa cho tới bữa Tiệc Ly qua Giuđa: “Y vừa ăn xong miếng bánh, Satan liền nhập vào y” (c.27).

Hoạt động của ma quỷ thường rất âm thầm, khiến cho con người có cảm tưởng nó không hiện hữu, để nó có thể léo lái và khống chế.

2. Hai người bị quỷ ám – hình ảnh con người bị sự dữ hủy hoại

Tin Mừng nói họ sống “trong đám mồ mả” và “rất dữ tợn” (c.28). Mồ mả là nơi của sự chết. Khi bị sự dữ thống trị, con người tuy còn sống mà tâm hồn đã ở trong vùng của sự chết.

Ma quỷ không sáng tạo được gì; nó chỉ phá hủy. Nó làm con người mất bình an, mất nhân tính và tương quan. Hai người bị quỷ ám bị tách khỏi cộng đồng, sống cô lập và trở thành nỗi sợ hãi cho người khác.

Trong Hán tự, chữ “ma” 魔 gồm bộ “quỷ” 鬼 bên dưới và phần biểu ý sự mê hoặc bên trên. Nguy hiểm của sự dữ không chỉ phá hoại, mà còn là mê hoặc, làm con người tưởng mình tự do trong khi đang bị nô lệ.

Xã hội cũng đầy những con người bị sự dữ giam hãm: nghiện ngập, hận thù, dục vọng, quyền lực hay thế giới ảo, khiến con người không còn hướng về sự thiện và phá hủy chính nhân cách của mình.

3. Đức Giêsu – Đấng giải thoát con người

Chi tiết bầy heo lao xuống biển khiến nhiều người thắc mắc: Đức Giêsu có quá nhẫn tâm không? Điều quan trọng đối với Tin Mừng không phải là bầy heo, nhưng ở hai con người được phục hồi sự sống. Đối với người Do Thái, heo là loài ô uế. Còn đối với Đức Giêsu, không có gì quý hơn phẩm giá con người. Ngài chấp nhận thiệt hại vật chất để cứu lấy một con người đang bị hủy hoại.

Công đồng Vatican II khẳng định: “Con người quý giá hơn mọi của cải vật chất” (x. GS 35). Thế nhưng nhiều người vẫn tiếc của cải hơn tiếc một tâm hồn đang dần đánh mất chính mình.

4. Bi kịch lớn nhất là không đón nhận Đức Giêsu

Điều trớ trêu là dân vùng Gađara không vui vì hai người được cứu, nhưng lại xin Đức Giêsu rời khỏi vùng đất của họ. Có lẽ họ sợ mất thêm tài sản, sợ Ngài làm đảo lộn cuộc sống quen thuộc của mình. Nhiều khi con người cũng thế: muốn được bình an nhưng không muốn thay đổi; muốn được cứu nhưng sợ phải từ bỏ bóng tối mình đang bám víu.

Thánh Augustinô từng thú nhận: “Lạy Chúa, xin cho con sống trong sạch… nhưng chưa phải bây giờ.” Nhiều khi không phải ma quỷ đẩy ta xa Chúa, mà do chính ta tự khép lòng mình trước ánh sáng. Như Sách Khải Huyền có nói: “Ánh sáng đã đến thế gian, nhưng người ta yêu bóng tối hơn ánh sáng” (x. Ga 3,19).

Kết

Cuộc chiến lớn nhất không nằm ở những hiện tượng phi thường, nhưng ở ngay trong trái tim con người: giữa ánh sáng và bóng tối, giữa sự thật và dối trá, giữa tự do của con cái Thiên Chúa và sự nô lệ âm thầm của tội lỗi. Thánh Phêrô nhắc: “Anh em hãy sống tiết độ và tỉnh thức” (1Pr 5,8). Bởi chỉ khi ở lại trong Đức Kitô, con người mới thật sự tự do. Vì ma quỷ chỉ biết trói buộc, còn Thiên Chúa luôn giải thoát để con người được sống.