DẪN NHẬP
Năm 2026 ghi dấu một biến cố lịch sử đặc biệt, mang lại niềm phúc lạc lớn lao cho Giáo hội Việt Nam và cách riêng cho Giáo phận Cần Thơ: Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp chính thức được tôn vinh trên bàn thờ Hội Thánh. Biến cố này không chỉ là niềm vui, niềm tự hào tri ân của cộng đoàn tín hữu, mà còn là lời mời gọi khẩn thiết thúc bách toàn thể Dân Chúa, đặc biệt là các linh mục và tu sĩ cùng chiêm ngắm nơi ngài hình ảnh sống động của Đức Kitô Mục Tử Nhân Lành.
Đức Giêsu đã khẳng định: "Ta là Mục Tử Nhân Lành. Mục Tử Nhân Lành hy sinh mạng sống mình cho đoàn chiên" (Ga 10,11). Nơi cuộc đời và cái chết của Cha Diệp, lời Tin Mừng ấy đã được hiện thực hóa một cách cụ thể, trọn vẹn và kiên cường nhất.
Trong chuyến viếng thăm Ad Limina Apostolorum của Hội đồng Giám mục Việt Nam vừa qua, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã nhấn mạnh ba định hướng cốt lõi cho đời sống Giáo hội hôm nay: Trung tín – Thánh thiện – Nhiệt thành tông đồ. Ba định hướng chiến lược ấy dường như đã được kết tinh cách tuyệt đẹp nơi dung mạo thiêng liêng của Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp qua ba chữ T:
- TÍN: Trung tín với Chúa, với Giáo hội và với đoàn chiên.
- THÁNH: Nên thánh bằng tình yêu mục tử hiến thân.
- TÔNG: Nhiệt thành tông đồ vì phần rỗi các linh hồn.
Ba chữ T ấy không chỉ tóm lược trọn vẹn linh đạo của Cha Diệp, mà còn trở thành một chương trình hành động, một kim chỉ nam sống động cho mọi linh mục và tu sĩ giữa bối cảnh xã hội nhiều thách đố hôm nay.
I. CHỮ T THỨ NHẤT: TÍN – CHA DIỆP, MẪU GƯƠNG TRUNG TÍN
1. Trung tín với tiếng gọi của Thiên Chúa
Ơn gọi linh mục và tu sĩ vốn khởi đi từ tình yêu ban không của Thiên Chúa, nhưng chỉ có thể được hoàn tất bằng lòng trung tín vẹn toàn của con người. Như Thánh Phaolô đã nói: "Điều người ta đòi hỏi nơi những người quản lý là phải trung thành" (1 Cr 4,2).
Từ ngày đầu bước chân vào chủng viện cho đến khi lãnh nhận thiên chức linh mục, Cha Diệp luôn gìn giữ vẹn nguyên lời đáp trả "Xin Vâng" ban đầu trước tiếng gọi của Thầy Chí Thánh. Trải qua những năm tháng lịch sử đầy biến động và bão táp của đất nước, ngài không chọn lối sống an thân hay tìm kiếm sự an toàn cho bản thân, bởi ngài luôn xác tín rằng: "Đấng đã gọi anh em là Đấng trung tín" (1 Tx 5,24).
Sắc lệnh về Chức vụ và Đời sống Linh mục (Presbyterorum Ordinis) của Công đồng Vaticanô II đã dạy: "Các linh mục phải luôn trung thành với ơn gọi đã lãnh nhận và quảng đại hiến thân phục vụ đoàn dân Thiên Chúa" (số 14). Chính lòng trung tín sắt son với Đấng Kêu Gọi đã trở thành nền móng vững chắc cho toàn bộ đời sống và sứ vụ mục tử của ngài.
2. Trung tín với Giáo hội và đoàn chiên
Sự trung tín nơi Cha Diệp không dừng lại ở chiều kích nội tâm cá nhân, mà được hiện thực hóa qua sự hiệp thông sâu xa với Giáo hội và trách nhiệm sống chết với đoàn chiên được Chúa trao phó.
Khi Giáo xứ Tắc Sậy đứng trước lằn ranh của hiểm nguy và cái chết, ngài đã khước từ mọi cơ hội di tản để ở lại bảo vệ con chiên. Lời tuyên bố bất hủ của ngài: "Ta sống giữa đoàn chiên và nếu có chết cũng chết giữa đoàn chiên" chính là sự họa lại trọn vẹn căn tính của Đức Kitô: "Người mục tử tốt lành hy sinh mạng sống mình cho đoàn chiên" (Ga 10,11).
Đức Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II từng nhấn mạnh: "Lòng trung thành của linh mục được đo bằng sự trung thành của Đức Kitô đối với Hội Thánh" (Pastores Dabo Vobis, số 23). Trong một xã hội đương đại đầy rẫy cám dỗ của chủ nghĩa cá nhân và thực dụng, chứng tá của Cha Diệp là lời nhắc nhở sâu sắc rằng: Thành công lớn nhất của một đời dâng hiến không đo bằng hiệu quả mục vụ bề nổi hay danh tiếng cá nhân, mà là sự trung thành trọn vẹn cho đến hơi thở cuối cùng.
II. CHỮ T THỨ HAI: THÁNH – CHA DIỆP, MẪU GƯƠNG THÁNH THIỆN
1. Thánh thiện trong những điều bình thường
Hiến chế Tín lý về Giáo hội (Lumen Gentium) khẳng định rõ: "Mọi Kitô hữu, thuộc bất cứ bậc sống nào, đều được mời gọi nên thánh" (số 40). Sự thánh thiện của Cha Diệp không khởi đi từ những hiện tượng siêu nhiên hay phi thường, nhưng được dệt nên từ chính những chất liệu mộc mạc, bình thường nhất trong đời sống mục vụ mỗi ngày:
- Cử hành Thánh lễ với lòng sốt mến thẳm sâu.
- Kiên trì bên Chúa Giêsu Thánh Thể trong thầm lặng.
- Bác ái và nhẫn nại nơi tòa Giải tội để chữa lành các linh hồn.
- Hiện diện ủi an bên giường bệnh nhân và những người hấp hối.
- Tận tụy dạy giáo lý cho đoàn em thơ và chăm sóc tận tình cho những người nghèo khổ, cơ bần.
Chính con đường "linh đạo thực hành" này đã biến các hoạt động mục vụ thường nhật thành phương thế nên thánh hữu hiệu cho đời linh mục và tu sĩ. Đúng như Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nhắc nhở: "Sự thánh thiện là khuôn mặt đẹp nhất của Hội Thánh" (Gaudete et Exsultate, số 9).
2. Thánh thiện bằng tình yêu mục tử hiến mạng
Đỉnh cao của sự thánh thiện chính là Đức Ái trọn hảo. Đức Giêsu dạy: "Không có tình thương nào cao cả hơn tình thương của người hy sinh mạng sống mình vì bạn hữu" (Ga 15,13). Cha Diệp đã đóng ấn cuộc đời mình vào lời dạy ấy khi tự nguyện nộp mình để đổi lấy sự sống và tự do cho đoàn chiên.
Thần học về sự thánh thiện của ngài đồng điệu với lời của Thánh Gioan Tông đồ: "Căn cứ vào điều này chúng ta biết được tình yêu là gì: Đức Kitô đã thí mạng vì chúng ta; như vậy cả chúng ta nữa, chúng ta cũng phải thí mạng vì anh em" (1 Ga 3,16).
Đức Bênêđictô XVI đã khẳng định: "Sự thánh thiện của linh mục là điều kiện đầu tiên và quan trọng nhất cho hiệu quả của sứ vụ" (Huấn dụ Năm Linh mục, 2009). Nơi vị Chân phước của miền Tây sông nước, sự thánh thiện đã đạt tới đỉnh cao của tình yêu tự hiến, trở thành hạt lúa mì chấp nhận thối đi trong lòng đất để trổ sinh một mùa vàng Giáo hội dồi dào hoa trái.
III. CHỮ T THỨ BA: TÔNG – CHA DIỆP, MẪU GƯƠNG NHIỆT THÀNH TÔNG ĐỒ
1. Dấn thân loan báo Tin Mừng
Bản chất của Giáo hội là truyền giáo, và lệnh truyền của Đấng Phục Sinh vẫn luôn vang vọng: "Anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ" (Mt 28,19). Cha Diệp đã sống tinh thần tông đồ ấy một cách triệt để giữa vùng đất Tắc Sậy thời bấy giờ vốn còn rất hoang sơ, nghèo khó và đầy chia cắt. Ngài chủ động dấn thân, không quản ngại "bước ra ngoài" để đến với tất cả mọi người, không phân biệt giàu nghèo, địa vị hay tôn giáo. Tâm niệm của ngài cũng chính là xác tín của Thánh Phaolô năm xưa: "Khốn cho tôi nếu tôi không rao giảng Tin Mừng" (1 Cr 9,16).
2. Đến với các "vùng ngoại biên" hôm nay
Trong Tông huấn Niềm vui Tin Mừng (Evangelii Gaudium), Đức Giáo hoàng Phanxicô đã tha thiết kêu gọi Giáo hội: "Hãy đi ra các vùng ngoại biên địa lý và hiện sinh của con người" (số 20). Soi chiếu vào căn tính tông đồ của Cha Diệp, các linh mục và tu sĩ hôm nay được mời gọi dấn thân vào 5 "vùng ngoại biên" cụ thể:
- Đồng bào dân tộc thiểu số: Đặc biệt là anh chị em người Khmer tại đồng bằng sông Cửu Long. Họ mang trong mình kho tàng văn hóa quý giá cần được Giáo hội trân trọng, đối thoại và đồng hành trong đức ái.
- Người di dân: Những làn sóng người rời bỏ quê hương đi tìm kế sinh nhai rất cần sự nâng đỡ kịp thời về cả đời sống đức tin lẫn các giá trị nhân bản.
- Giới trẻ trong môi trường kỹ thuật số: Không gian mạng đã trở thành "lục địa truyền giáo mới". Đây là nơi người trẻ đang hoang mang tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời và rất cần những vị tông đồ mạng đầy khôn ngoan, thánh thiện.
- Các gia đình gặp khủng hoảng: Đứng trước làn sóng ly hôn và rạn nứt, các gia đình cần những mục tử biết lắng nghe, kiên nhẫn chữa lành và đồng hành nâng đỡ thay vì loại trừ.
- Người nghèo và những người bị bỏ rơi bên lề xã hội: Đây là nơi hiện thân rõ nét nhất của Đức Kitô chịu đau khổ, như Người đã phán: "Mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây là các ngươi làm cho chính Ta" (Mt 25,40).
Sứ vụ tông đồ chính là hoa trái tự nhiên, tất yếu của một đời sống bám rễ sâu trong sự trung tín và thánh thiện. Một khi người môn đệ thuộc trọn về Thiên Chúa, họ sẽ tự khắc biết thuộc trọn và tiêu hao vì tha nhân.
KẾT LUẬN
Chiêm ngắm cuộc đời và mẫu gương của Tân Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, chúng ta nhận ra hành trình dâng hiến của ngài được dệt nên bởi sự kết hợp hài hòa, trọn vẹn của bộ ba chữ T:
- TÍN: Trung thành với Chúa và Giáo hội đến hơi thở cuối cùng. "Anh hãy trung thành cho đến chết, và Ta sẽ ban cho anh triều thiên sự sống" (Kh 2,10).
- THÁNH: Không ngừng nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô. "Anh em hãy nên hoàn thiện như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện" (Mt 5,48).
- TÔNG: Hăng say lên đường đem Tin Mừng tình yêu cho mọi người. "Tình yêu Đức Kitô thúc bách chúng tôi" (2 Cr 5,14).
Giữa những thách đố bủa vây của chủ nghĩa cá nhân, trào lưu tục hóa và nền văn hóa kỹ thuật số đầy biến động, chứng tá anh dũng của Cha Diệp vẫn vang vọng như một tuyên ngôn sống động cho các linh mục và tu sĩ thời đại hôm nay: Trung tín trong căn tính – Thánh thiện trong đời sống – Nhiệt thành trong sứ vụ.
Nhờ lời chuyển cầu thần thế của Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, xin cho mọi linh mục và tu sĩ, cách riêng tại Giáo phận Cần Thơ, biết noi gương ngài: Luôn là những mục tử mang vào mình "mùi chiên", những chứng nhân kiên cường của niềm hy vọng, và những tông đồ nhiệt thành gieo vãi hạt giống Tin Mừng tình yêu trên khắp dải đất miền Tây sông nước hôm nay.
