Trong đời sống Kitô hữu, thứ Sáu là ngày đặc biệt tưởng niệm cuộc thương khó và cái chết của Đức Giêsu Kitô. Vì thế, Hội Thánh dành các ngày thứ Sáu trong năm như những ngày sám hối, mời gọi các tín hữu cầu nguyện, hãm mình, thực thi bác ái và từ bỏ chính mình. Giáo luật không xem việc kiêng thịt như một quy định thuần túy về thực phẩm, mà đặt nó trong toàn bộ đời sống sám hối của người Kitô hữu.(1)

1. Vì sao Hội Thánh giữ ngày thứ Sáu?

Nền tảng của việc sám hối bắt nguồn từ chính lời mời gọi của Đức Kitô: “Anh em hãy sám hối và tin vào Tin Mừng” (Mc 1,15). Sám hối không đơn giản là một hành vi bên ngoài, mà trước hết là sự trở về với Thiên Chúa, từ bỏ tội lỗi và đổi mới đời sống.

Giáo luật quy định: “Tất cả các Kitô hữu buộc phải làm việc đền tội theo cách thức riêng của mình” (GL 1249). Để diễn tả sự hiệp thông của toàn thể Hội Thánh, các ngày thứ Sáu và mùa Chay được xác định là những ngày và thời gian sám hối.(2)

Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo giải thích rằng mỗi thứ Sáu là ngày tưởng niệm cái chết của Chúa, vì thế đây là một thời điểm đặc biệt thích hợp cho việc cầu nguyện, tự nguyện, ăn chay hãm mình, và thực thi bác ái.(3)

Như vậy, ý nghĩa sâu xa của việc kiêng thịt không nằm ở việc thịt đắt hay rẻ hơn cá, cũng không phải ở giá trị dinh dưỡng của một loại thực phẩm. Điều quan trọng là người tín hữu tự nguyện từ bỏ một điều hợp pháp, tập làm chủ bản thân và kết hợp sự hy sinh ấy với Đức Kitô chịu đóng đinh.

2. Giáo luật quy định thế nào?

Bộ Giáo luật 1983 dành các điều 1249–1253 để nói về những ngày sám hối.

Điều 1250 quy định: “Những ngày và thời gian sám hối trong Giáo Hội toàn cầu là tất cả các ngày thứ Sáu trong năm và mùa Chay.”

Điều 1251 quy định việc kiêng thịt vào các ngày thứ Sáu, trừ khi ngày thứ Sáu trùng với một lễ trọng; đồng thời buộc ăn chay và kiêng thịt vào thứ Tư Lễ Tro và thứ Sáu Tuần Thánh.(4)

Về tuổi buộc luật:

-       Người đã đủ 14 tuổi buộc giữ luật kiêng thịt.

-       Người đã đủ 18 tuổi cho đến khi bắt đầu tuổi 60 buộc giữ luật ăn chay.(5)

Đây là điểm cần phân biệt rõ: kiêng thịt và ăn chay là hai luật khác nhau. Một người có thể thuộc luật kiêng thịt mà chưa thuộc luật ăn chay do chưa đủ 18 tuổi.

Giáo luật cũng nhấn mạnh trách nhiệm giáo dục: các mục tử và cha mẹ phải giúp những người chưa đến tuổi buộc luật hiểu được ý nghĩa đích thực của việc sám hối.(6)

3. Hội đồng Giám mục Việt Nam quy định thế nào?

Điều 1253 trao cho Hội đồng Giám mục quyền xác định cụ thể việc giữ chay và kiêng thịt, đồng thời có thể thay thế toàn phần hay một phần bằng những hình thức sám hối khác, đặc biệt là việc bác ái và các việc đạo đức.(7)

Tại Việt Nam, Hội đồng Giám mục, trong khóa họp tháng 4 năm 1991, đã ấn định rằng vào các ngày thứ Sáu, tín hữu có thể thay việc kiêng thịt bằng một việc đạo đức hoặc một việc từ thiện bác ái, chẳng hạn đọc hoặc nghe một đoạn Lời Chúa, làm một việc hãm mình đền tội, bố thí cho người nghèo, làm việc công ích.(8)

Do đó, cần hiểu đúng: HĐGMVN không hủy bỏ tính chất sám hối của ngày thứ Sáu, cũng không biến việc kiêng thịt thành một thực hành tùy ý. Hội đồng Giám mục đã quy định một hình thức thực hành phù hợp với giáo luật: người tín hữu Việt Nam có thể giữ việc kiêng thịt hoặc thực hiện một việc đạo đức, hãm mình hay bác ái theo quy định trên.

4. Thực hành thế nào cho đúng tinh thần Kitô giáo?

Một việc sám hối có ý nghĩa cần hướng đến ba chiều kích: trở về với Chúa, làm chủ bản thân và mở lòng với tha nhân.

Người tín hữu có thể chọn:

-       Cầu nguyện: đọc và suy niệm Lời Chúa, lần chuỗi Mân Côi, đi Đàng Thánh Giá, dành thời gian thinh lặng cầu nguyện hoặc tham dự Thánh lễ.

-       Hãm mình: từ bỏ một thú vui hoặc một thói quen không cần thiết; tiết chế việc sử dụng mạng xã hội; giữ sự thinh lặng thay vì tranh cãi; kiềm chế lời nói nóng nảy, phê bình hay nói xấu.

-       Bác ái: giúp đỡ người nghèo, thăm bệnh nhân hoặc người già neo đơn, chia sẻ với một gia đình khó khăn, làm một việc phục vụ mà mình thường ngại thực hiện.

Tuy nhiên, không nên biến việc thay thế thành một cách “chọn việc dễ nhất để khỏi kiêng thịt”. Tinh thần của sám hối đòi hỏi một sự từ bỏ thực sự. Một việc đạo đức chỉ có ý nghĩa khi giúp người tín hữu tiến sâu hơn trong việc hoán cải.

Thánh Phaolô nói: “Tôi mang trong thân thể mình những đau khổ còn thiếu nơi cuộc thương khó của Đức Kitô” (x. Cl 1,24). Mọi hy sinh của người Kitô hữu chỉ có ý nghĩa trọn vẹn khi được kết hợp với Đức Kitô và trở thành một hành vi của tình yêu.

5. Căc ngày Thứ Sáu trong năm và mùa Chay

Không nên đồng nhất việc sám hối của các thứ Sáu trong năm với toàn bộ kỷ luật của mùa Chay.

Theo Công đồng Vatican II, mùa Chay có một đặc tính kép: vừa gợi nhớ và chuẩn bị cho bí tích Thánh Tẩy, vừa là thời gian sám hối, giúp các tín hữu nghe Lời Chúa nhiều hơn và chuyên cần cầu nguyện để chuẩn bị cử hành mầu nhiệm Vượt Qua.(9)

Sách Giáo lý gọi mùa Chay và mỗi thứ Sáu là những “thời điểm mạnh” của thực hành sám hối trong năm phụng vụ.[10]

Đặc biệt, thứ Sáu Tuần Thánh có vị trí riêng. Đây là ngày Hội Thánh tưởng niệm cuộc Thương Khó và cái chết của Đức Kitô. Theo Giáo luật, đây là ngày buộc ăn chay và kiêng thịt (GL 1251). Vì thế, không nên áp dụng việc thay thế việc kiêng thịt của ngày thứ Sáu trong năm theo quyết định năm 1991 để suy ra rằng người tín hữu được miễn ăn chay và kiêng thịt trong thứ Sáu Tuần Thánh.

6. Từ “kiêng thịt” đến một đời sống biết hy sinh, từ bỏ

Điều Hội Thánh muốn nơi người tín hữu không dừng lại ở việc trả lời câu hỏi: “Thứ Sáu được ăn gì?” Câu hỏi quan trọng hơn là: “Tôi đang từ bỏ điều gì để trở về với Chúa và yêu thương anh chị em mình hơn?”

Kiêng thịt mà vẫn nuôi dưỡng oán giận, nói xấu, gây tổn thương cho người khác thì việc sám hối mới dừng lại ở bên ngoài. Trái lại, một hy sinh nhỏ được thực hiện với lòng yêu mến, kết hợp với cầu nguyện và bác ái, có thể trở thành một bước thực sự trên con đường hoán cải.

Bởi thế, ngày thứ Sáu hằng tuần có thể trở thành một trường học nhỏ của đời sống Kitô hữu: học cách từ bỏ, học cách cầu nguyện, học cách làm chủ bản thân và học cách yêu thương.

Như Đức Giêsu dạy: “Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế” (Mt 9,13). Việc kiêng thịt hay bất cứ hình thức hãm mình nào chỉ đạt được ý nghĩa Kitô giáo khi dẫn con người đến một trái tim biết trở về với Thiên Chúa và biết mở ra với tha nhân.

 

Chú thích

(1) X. Bộ Giáo luật 1983, can. 1249: các ngày sám hối được dành đặc biệt cho việc cầu nguyện, các việc đạo đức và bác ái, từ bỏ mình, nhất là qua việc ăn chay và kiêng thịt.

(2) X. Bộ Giáo luật 1983, cann. 1249–1250.

(3) X. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1438: mùa Chay và mỗi thứ Sáu, tưởng niệm cái chết của Chúa, là những thời điểm mạnh của thực hành sám hối; các hình thức thích hợp gồm cầu nguyện, tự nguyện từ bỏ, ăn chay, bố thí và các hoạt động bác ái.

(4) X. Bộ Giáo luật 1983, can. 1251.

(5) X. Bộ Giáo luật 1983, can. 1252.

(6) X. Bộ Giáo luật 1983, can. 1252.

(7) X. Bộ Giáo luật 1983, can. 1253. Điều luật trao cho Hội đồng Giám mục quyền quy định cụ thể việc giữ chay, kiêng thịt và thay thế toàn phần hay một phần bằng các hình thức sám hối khác, đặc biệt là việc bác ái và các việc đạo đức.

(8) HĐGMVN, khóa họp tháng 4 năm 1991. Quy định này hiện được trích dẫn trong các tài liệu giáo lý và mục vụ của nhiều giáo phận tại Việt Nam: các ngày thứ Sáu có thể thay việc kiêng thịt bằng một việc đạo đức hoặc một việc từ thiện bác ái, như đọc hoặc nghe Lời Chúa, làm việc hãm mình đền tội, bố thí cho người nghèo, làm việc công ích. X. Giáo phận Lạng Sơn, “Ăn chay và kiêng thịt theo Giáo luật”; Giáo phận Bà Rịa, Lịch Phụng vụ.

(9) X. Công đồng Vatican II, Hiến chế Sacrosanctum Concilium, số 109–110. Công đồng nhấn mạnh đặc tính sám hối của mùa Chay và yêu cầu việc sám hối phải có cả chiều kích nội tâm lẫn ngoại tại và xã hội.

(10) X. Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 1438.