Có một nghịch lý vẫn tồn tại trong đời sống tôn giáo: con người càng yêu mến Thiên Chúa thì càng phải yêu thương con người; thế nhưng nhiều khi người ta càng chăm lo việc đạo đức lại càng dễ khắt khe với tha nhân. Người ta có thể rất trung thành với các nghi thức, nhưng lại thiếu cảm thông trước nỗi đau của người khác. Tin Mừng hôm nay cho thấy Đức Giêsu không chỉ giải thích cách giữ ngày Sabát, nhưng còn đưa người nghe trở về với linh hồn của mọi lề luật: lòng nhân. Bởi lẽ, Thiên Chúa không cần những nghi lễ được cử hành bằng đôi tay, nhưng trước hết muốn một trái tim biết yêu thương.

1. Khi lề luật che khuất con người

"Này, các môn đệ ông làm điều không được phép làm trong ngày Sabát." (c.2) Những người Pharisêu không sai khi nhắc đến lề luật. Điều sai là họ chỉ nhìn thấy sự vi phạm mà không nhìn thấy người đang đói.

Ngày Sabát (Shabbat) trong tiếng Híp-ri có nghĩa là "nghỉ ngơi", "dừng lại". Thiên Chúa thiết lập ngày ấy để con người được nghỉ ngơi, được hồi phục và sống trong tự do của con cái Ngài. Thế nhưng, qua thời gian, một hồng ân đã trở thành gánh nặng. Luật vốn để phục vụ con người lại trở thành tiêu chuẩn để kết án con người.

Đức Giêsu nhắc lại câu chuyện vua Đavít ăn bánh tiến dâng khi đói (x. 1 Sm 21,1-6), rồi nói đến các tư tế vẫn làm việc trong Đền Thờ ngày Sabát mà không mắc lỗi. Qua đó, Ngài khẳng định một nguyên tắc rất quan trọng: mọi lề luật đều phải phục vụ sự sống.

Người La-tinh có châm ngôn nổi tiếng: Lex propter hominem – "Luật được đặt ra vì con người." Tư tưởng ấy rất gần với lời Đức Giêsu trong Tin Mừng Máccô: "Ngày Sabát được lập ra vì con người, chứ không phải con người vì ngày Sabát." (Mc 2,27)

Ngày nay, nguy cơ ấy vẫn còn. Có khi chúng ta giữ rất đúng quy định, nhưng lại làm tổn thương người khác bằng sự cứng nhắc của mình. Một cộng đoàn có thể rất trật tự, nhưng nếu thiếu lòng cảm thông thì vẫn chưa phản ánh dung mạo của Đức Kitô.

2. Lòng nhân là linh hồn của mọi việc đạo đức

"Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế." (c.7) Đây là câu nói làm thay đổi cách hiểu về đời sống đạo. "Lòng nhân" mà Đức Giêsu nhắc đến được dịch từ tiếng Híp-ri là hesed. Từ này không chỉ có nghĩa là thương xót, nhưng còn diễn tả tình yêu trung tín, lòng nhân hậu và sự gắn bó bền vững trong giao ước của Thiên Chúa với dân Người.

Trong khi đó, "lễ tế" chỉ những nghi lễ thờ phượng bên ngoài. Đức Giêsu không phủ nhận lễ tế, nhưng muốn khẳng định rằng nghi lễ chỉ có giá trị khi phát xuất từ một trái tim biết yêu thương. Một trái tim biết nhìn thấy sẽ nhận ra cơn đói trước khi nhìn thấy lỗi lầm; biết thấy nước mắt trước khi xét đoán; biết nâng đỡ trước khi kết án.

Có người sẽ phản biện: nếu chỉ nhấn mạnh đến lòng thương xót thì liệu người ta có xem nhẹ lề luật không? Đức Giêsu trả lời bằng chính cuộc đời Ngài. Ngài không hủy bỏ lề luật, nhưng kiện toàn lề luật bằng tình yêu (x. Mt 5,17). Lòng nhân không thay thế công lý, nhưng giúp công lý đạt tới mục đích của nó là cứu con người.

Ngạn ngữ Đông phương có câu: "Nước nâng thuyền cũng có thể lật thuyền." Điều vốn được tạo nên để bảo vệ con người cũng có thể làm tổn thương con người nếu bị tách khỏi lòng nhân.

3. Thờ phượng đẹp lòng Thiên Chúa là trở nên giống Ngài

"Con Người làm chủ ngày Sabát." (c.8) Lời khẳng định này không chỉ nói lên quyền năng của Đức Giêsu, nhưng còn mặc khải căn tính của Ngài. Ngài là Đấng hiểu rõ ý muốn của Chúa Cha hơn bất cứ ai, vì chính Ngài là hiện thân của lòng thương xót Thiên Chúa.

Nhìn lại Tin Mừng, chúng ta thấy Đức Giêsu luôn đặt con người trên nghi thức. Ngài chữa bệnh trong ngày Sabát, chạm đến người phong cùi, ăn uống với người thu thuế, tha thứ cho người phụ nữ tội lỗi và mở rộng vòng tay với mọi người bị loại trừ. Mỗi hành động ấy đều cho thấy Thiên Chúa không vui khi con người giữ luật mà đánh mất tình yêu.

Thánh Phaolô viết: "Ai yêu người thì đã chu toàn Lề Luật." (Rm 13,8) Không phải vì tình yêu thay thế lề luật, nhưng vì tình yêu là linh hồn của mọi giới răn.

Kết

Tin Mừng hôm nay mời gọi chúng ta xét lại cách mình sống đạo. Điều Đức Giêsu phê phán không phải là lễ tế, nhưng là một thứ lễ tế không còn lòng nhân; không phải là lề luật, nhưng là một cách giữ luật làm cho con người xa Thiên Chúa và xa nhau hơn.

Mỗi lần tham dự Thánh lễ, đọc kinh hay làm việc đạo đức, chúng ta đều dâng lên Thiên Chúa một của lễ. Nhưng của lễ đẹp lòng Ngài nhất vẫn là một trái tim biết yêu thương.