1. Đừng nhiều lời

Đức Giêsu nói thẳng: “Khi cầu nguyện, anh em đừng lải nhải như dân ngoại; họ nghĩ rằng cứ nói nhiều là được nhận lời” (c.7). Bản văn Hy Lạp dùng động từ battalogeo – nghĩa là nói lặp đi lặp lại, huyên thuyên, máy móc, như thể lời nói có sức ép buộc Thiên Chúa.

Cám dỗ này rất thời sự. Trong một xã hội đo bằng “hiệu suất”, người ta dễ mang não trạng đó vào cầu nguyện: cầu nguyện càng dài, càng nhiều công thức, càng “đúng bài” thì càng được Thiên Chúa nhậm lời. Nhưng Đức Giêsu lật ngược logic ấy: cầu nguyện không phải là thuyết phục Thiên Chúa, mà là để chính mình được hoán cải. Vì “Cha của anh em biết rõ anh em cần gì, trước khi anh em cầu xin” (c.8).

2. LỜI KINH CỦA NHỮNG NGƯỜI CON

Lời Kinh Lạy Cha mở đầu bằng một cách xưng hô gây chấn động: “Lạy Cha chúng con” (c.9). Với từ “Abba”, kinh nguyện Kitô giáo không hướng về một sức mạnh vô danh hay một vị thần trừu tượng nào đó do con người phóng chiếu, nhưng khởi đi từ một tương quan con thảo sống động với Thiên Chúa là Cha.

“Nguyện danh Cha cả sáng, Nước Cha trị đến, ý Cha thể hiện” (cc.9–10). Ba lời xin đầu tiên không nhắm đến nhu cầu của con người, nhưng hướng trọn về Thiên Chúa, Đấng là trung tâm và chóp đỉnh của đời sống con người, cũng là chủ tể vũ trụ.

3. TÍN THÁC GIỮA BẤP BÊNH

Cụm từ cầu xin cho “lương thực hằng ngày” dịch từ epiousios, một từ rất hiếm trong Hy Lạp cổ. Nó có thể hiểu là “cần cho hôm nay”, cũng có thể là “cho ngày mai”. Hai nghĩa ấy gặp nhau ở một điểm: sống trong sự lệ thuộc mỗi ngày vào Thiên Chúa.

Trong bối cảnh thời sự, khi nhiều người tích trữ vì sợ hãi – từ lương thực đến dữ liệu, từ tiền bạc đến mối quan hệ – lời xin này mời gọi một lối sống khác: đủ cho hôm nay, và phó thác ngày mai. Không phải vô trách nhiệm, nhưng là giải phóng khỏi nỗi ám ảnh kiểm soát mọi sự.

4. THA THỨ NHƯ MỘT TIÊU CHUẨN SỐNG

Đức Giêsu dùng từ opheilēmata – “những món nợ” (c.12). Tội lỗi được hiểu như một món nợ làm đứt gãy tương quan. Và điều gây sốc là mệnh đề song hành: “như chúng con cũng tha”.

Tha thứ không còn là một chọn lựa đạo đức cao đẹp, nhưng trở thành thước đo cho chính lời cầu nguyện. Đức Giêsu nhấn mạnh lại điều này ngay sau Kinh Lạy Cha: “Nếu anh em không tha cho người ta, thì Cha anh em cũng sẽ không tha” (c.15).

Trong một xã hội đầy tranh cãi và phân cực, nơi mạng xã hội dễ biến bất đồng thành thù địch, lời này vang lên như một thách đố cụ thể. Tha thứ không xóa ký ức đau buồn, nhưng phá vỡ vòng xoáy bạo lực âm thầm trong lòng người.

5. Cầu nguyện giữa thử thách và sự dữ

Cụm từ “cám dỗ” dịch từ peirasmos – vừa có nghĩa là thử thách, vừa có nghĩa là cám dỗ. Lời xin không phải để tránh mọi khó khăn, nhưng để khỏi bị cuốn trôi khi thử thách đến.

Cuối cùng, “xin cứu chúng con khỏi sự dữ” (c.13). “Sự dữ” ở đây có thể hiểu như một thực tại cá nhân – ho ponēros – ám chỉ quyền lực sự ác đang hoạt động. Cầu nguyện là đứng về phía Thiên Chúa trong một cuộc chiến không ồn ào nhưng rất thực giữa ánh sáng và bóng tối.

KẾT

Cầu nguyện không phải để thay đổi Thiên Chúa, mà để chính chúng ta được đổi mới: từ con người nói nhiều thành con người biết tín thác; từ kẻ đòi hỏi thành người con; từ trái tim khép kín thành con người biết tha thứ. Mùa Chay, vì thế, là thời gian để học lại lời cầu nguyện căn bản nhất – bằng chính đời sống mình.