Có những điều ban đầu là hồng ân, nhưng dần dần con người lại coi như là quyền sở hữu của mình. Một người lãnh đạo quên mình chỉ là người phục vụ; một người sống đạo tưởng Giáo Hội là “lãnh địa” riêng; một dân tộc nghĩ rằng mình nghiễm nhiên được Thiên Chúa ưu ái. Khi đó, điều được trao để sinh hoa trái lại trở thành nơi của chiếm hữu và loại trừ. Đó cũng là bi kịch mà dụ ngôn hôm nay muốn nói đến.

1. Vườn nho: hồng ân hay quyền sở hữu?

“Khi ấy, có người kia trồng được một vườn nho…” (c.1). Trong Kinh Thánh, vườn nho là hình ảnh dân riêng Thiên Chúa. Ngôn sứ Isaia từng diễn tả Thiên Chúa như người chủ chăm sóc vườn nho với tất cả tình yêu (x. Is 5,1-7). Nhưng bi kịch ở chỗ là các tá điền quên rằng họ là người làm công, và đã chiếm lấy vườn nho làm của mình. Đây vẫn là cơn cám dỗ của con người: muốn chiếm lấy điều được trao ban.

Vấn đề được đặt ra là: nếu không được sở hữu thật sự, con người sẽ không muốn xây dựng hay phát triển. Tin Mừng không phủ nhận trách nhiệm và sáng tạo của con người. Các tá điền vẫn được giao quyền canh tác thật sự. Nhưng vấn đề là họ đánh mất ý thức mình là người quản lý chứ không phải chủ nhân. Thánh Augustinô nói rất sâu sắc: “Khi con nói ‘của tôi’, hãy nhớ trước đó tất cả đã là hồng ân.”

2. Khi con người loại trừ Thiên Chúa

“Đây là đứa thừa tự. Nào ta giết quách nó đi…” (c.7). Đỉnh điểm của dụ ngôn là việc các tá điền giết cả người con yêu dấu của ông chủ. Đây không chỉ là lời tiên báo cuộc Thương Khó của Đức Giêsu, nhưng còn là mặc khải về một điều rất thật nơi lòng người: con người nhiều khi không muốn có Thiên Chúa hiện diện, vì nghĩ rằng sự hiện diện của Ngài làm họ bị mất tự do và quyền lợi.

Nhưng khi loại trừ Thiên Chúa, con người lại dễ trở thành nô lệ cho quyền lực, dục vọng và cái tôi của mình. Lịch sử đã cho thấy nhiều chế độ từng hứa xây dựng “thiên đàng trần gian” mà không cần Thiên Chúa, nhưng cuối cùng lại tạo ra bạo lực và phi nhân.

Friedrich Nietzsche từng tuyên bố: “Thiên Chúa đã chết.” Nhưng thật ra, điều con người muốn giết không phải là một ý niệm triết học, mà là tiếng gọi hoán cải nơi lương tâm mình. Điều đáng sợ hơn là có những người vẫn giữ đạo nhưng sống như thể Thiên Chúa không hiện hữu: ngoài môi miệng là phụng sự Chúa, nhưng lòng chất chứa tham lam và tìm cách chiếm đoạt những điều không thuộc về mình.

3. Viên đá bị loại bỏ

“Tảng đá thợ xây nhà loại bỏ lại trở nên đá tảng góc tường” (c.10). Đây là câu Kinh Thánh nằm trong Cựu Ước, nhưng lại được lặp lại 6 lần trong Tân Ước. Điều bị loại bỏ lại trở thành nền tảng.

Trong tiếng Hy Lạp, “đá góc tường” là kephalē gōnias, viên đá nối kết toàn bộ công trình. Nghĩa là: nếu thiếu viên đá ấy, cả công trình sẽ lệch hướng và sụp đổ. Đức Giêsu chính là viên đá ấy.

Con người thường đánh giá theo vẻ bề ngoài: mạnh là thắng, yếu là thua; thành công là đúng, thất bại là sai. Nhưng thập giá đảo ngược mọi logic đó. Có những con người hôm nay cũng đang bị “loại bỏ”: người nghèo, người già, người thất bại, những ai không còn hữu ích cho xã hội. Nhưng Tin Mừng cho thấy Thiên Chúa thường bắt đầu công trình của Ngài nơi những gì thế gian xem là yếu kém (1Cr 1, 27).

4. Ai mới thật sự là chủ vườn nho?

“Nước Thiên Chúa sẽ bị cất khỏi các ông…” (c.43). Dụ ngôn kết thúc bằng lời cảnh báo mạnh mẽ. Thiên Chúa có thể trao vườn nho cho dân khác biết sinh hoa trái. Không ai có thể độc quyền Thiên Chúa.

Dụ ngôn kết thúc bằng một lời cảnh báo mạnh mẽ: không ai có thể độc quyền Thiên Chúa. “Giáo Hội” trong tiếng Hy Lạp là Ekklesia, nghĩa là “những người được triệu tập”; còn trong tiếng Hán, 教會 là cộng đoàn được quy tụ để thuộc về Thiên Chúa. Vì thế, Giáo Hội không phải là tài sản của bất cứ nhóm người nào.Bất cứ khi nào người ta biến Hội Thánh thành nơi tranh giành ảnh hưởng, quyền lực hay danh tiếng, lúc ấy vườn nho của Chúa đang bị chiếm hữu.

Kết

Dụ ngôn hôm nay là lời cảnh tỉnh cho mọi thời đại: điều nguy hiểm nhất không phải là con người yếu đuối, nhưng là khi con người muốn chiếm lấy chỗ của Thiên Chúa. Và khi cái tôi trở thành trung tâm, người ta có thể loại bỏ cả Thiên Chúa.

Nhưng Tin Mừng không kết thúc bằng thất bại. Viên đá bị loại bỏ đã trở thành đá góc tường. Đức Kitô chịu đóng đinh đã phục sinh. Điều con người tưởng là chấm hết, Thiên Chúa lại biến thành khởi đầu của ơn cứu độ. Vì thế, hoa trái đẹp nhất không phải là quyền lực hay thành công, nhưng là một đời sống để Thiên Chúa thật sự làm chủ.